Artikelen

Het vinden van mentale rust is volgens Roger Federer van cruciaal belang geweest voor zijn carrière. Vroeger ervoer hij zijn wedstrijden als een aaneenschakeling van emotionele pieken en dalen. Hij was na elke partij volledig uitgeput. Na twee gewonnen partijen wist hij al dat hij de volgende dag zou verliezen, zo vermoeid was hij. "Ik moest leren te ontspannen", zei Federer. "In plaats van steeds door een emotionele achtbaan te gaan, moest ik kalm blijven. Punt voor punt spelen. Mij concentreren op de bal. Sinds ik daarin slaag, heeft mijn loopbaan een enorme vlucht genomen. Ik voel me op de baan nu net zo relaxed als ernaast. Ik geniet ook veel meer."

De ontspannen en zelfverzekerde houding van Federer en zijn vermogen zich urenlang te richten op zijn taak, is iets dat we allemaal willen bereiken. Het gevoel dat alles vanzelf gaat, dat het denken, voelen en handelen in balans zijn en dat alles automatisch lijkt te gaan. Tijdens een zogenaamde ‘flow’ is de focus volledig en doelbewust, er wordt aan niets anders gedacht dan aan de gestelde taak. Maar wat houdt ons tegen om in deze gemoedstoestand te komen?

Zoals iedereen weet, is de juiste concentratie van essentieel belang voor het neerzetten van een goede tennisprestatie. De bewustwording van de verschillende vormen van afleiding, kan helpen de juiste concentratie te realiseren. Om te begrijpen waar iemand door afgeleid wordt, maak ik in mijn praktijk veelal gebruik van de aandachtscirkels van Eberspächer (1990). Het onderstaande figuur beschrijft waar de sporter zijn aandacht voor, tijdens en na wedstrijden op kan richten. Hoe verder hij van de taak verwijderd is, des te lastiger het is de focus terug te pakken en de wedstrijd naar zijn hand te zetten.

De eerste cirkel beschrijft de kern. Elke sporter wil zich tijdens de wedstrijd puur bezig houden met de gestelde taak. Alleen wanneer de sporter in de eerste cirkel zit, kan het gevoel van flow ervaren worden, waarbij de focus volledig en doelbewust is!

In de tweede cirkel wordt de sporter afgeleid door personen, geluiden en gebeurtenissen op en om de baan. Iedereen heeft echter last van andere afleidingen. Enkele voorbeelden zijn: een sterke wind, een huilende baby op de tribune, het onsportieve gedrag van de tegenstander of slecht materiaal.

Bij de derde cirkel gaat het om de vergelijking ‘is-behoort te zijn’. Wanneer een sporter in deze cirkel terecht is gekomen, is zijn aandacht gericht op de vergelijking tussen hoe hij op dat moment presteert en hoe hij weet dat hij kan presteren. Hierbij spelen o.a. de (hoge) verwachtingen van zichzelf en van anderen een rol. Deze verwachtingen zijn gebaseerd op eerdere goede wedstrijd- en trainingsresultaten. Daarnaast is perfectie een afleidende factor die veel (top)sporters kenmerkt. Deze eigenschap heeft veelal een nadelig effect op het gevoel van tevredenheid en voldoening.

Bij cirkel vier is de sporter in zijn gedachten al bezig met de winst of verlies van de wedstrijd die hij aan het spelen is. De sporter zit niet lekker in zijn spel en begint zich enige zorgen te maken over de toekomst.

In de vijfde cirkel is de sporter nog verder verwijderd van zijn taak. Hij is bezig met de consequenties van winst of verlies, bijvoorbeeld of hij zich nog wel kan plaatsen voor dat ene belangrijke toernooi of zijn plaats op de ranking. Bij deze aandachtscirkel schuilt het gevaar dat het verliezen van een wedstrijd invloed heeft op hoe de sporter over zichzelf als persoon denkt.

Wanneer een sporter met zijn aandacht in de zesde cirkel zit, dan is het bijna onmogelijk voor hem de wedstrijd nog naar zich toe te trekken. Hij houdt zich bezig met de vraag wat hij daar nu helemaal aan het doen is. Een enkele keer kunnen sporters die in de zesde cirkel komen alles van zich af laten vallen, zich ontspannen en dan uiteindelijk heel goed presteren.

Met behulp van de aandachtscirkels van Eberspächer, kan iedereen nagaan waar zijn voornaamste afleidingen voor, tijdens en na de wedstrijd zitten. Hoe eerder je hiervan bewust bent, des te sneller je kan ingrijpen en de controle weer terug pakken, zodat je de gewenste prestatie neer kan zetten.

Marieke Bender
info@mariekebender.nl